กินอาหารให้อ่อนเค็ม
กินอาหารให้อ่อนเค็ม จะช่วยชะลอการเกิดโรคแทรกซ้อนที่ไต ความดันโลหิตสูง ผู้เป็นเบาหวานควรระมัดระวังกินอาหารให้อ่อนเค็ม โดยลดปริมาณการใช้เกลือ น้ำปลา เครื่องปรุงรส อื่นๆ รวมทั้งอาหารหมักดอง เครื่องกระป๋อง ฯลฯ สารอาหารโซเดียมที่อยู่ในเกลือเป็นสารอาหารเกลือแร่ที่จำเป็นสำหรับร่างกาย ต้องใช้ในการช่วยควบคุมสมดุลของน้ำนอกเซลล์ ช่วยในระบบหมุนเวียนโลหิตของร่างกาย ช่วยรักษาความเป็นกรด – ด่างใน เลือด และช่วยในการนำน้ำตาลกลูโคส และกรดอะมิโนไปยังเซลล์ต่างๆ โซเดียมเป็นเกลือแร่ที่ร่างกายไม่สามารถสร้างขึ้นเองได้ ต้องรับจากอาหารที่กินเข้าไป
ปริมาณโซเดียมในเครื่องปรุงรส
ที่มา : สถาบันวิจัยโภชนาการ ศาลายา มหาวิทยาลัยมหิดล 2006
ดัชนีน้ำตาลของอาหาร (Glycemic Index, G.l.)
ดัชนีน้ำตาล หมายถึงค่าที่ได้จากการเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำตาลในเลือด ภายหลังการกินอาหารชนิดนั้นๆ ภายในเวลา 2 ชั่วโมงปริมาณคาร์โบไฮเดรตในอาหารที่ต้องการหาค่า GI ต้องมีคาร์โบไฮเดรตเท่ากับน้ำตาลกลูโคส หรือขนมปังขาวที่ใช้เป็นตัวอาหารมาตรฐาน 50 กรัม (ซึ่งมีค่า G.. 100%) มีการวัดระดับน้ำตาลในเลือดเป็นระยะๆ ทุกๆ 15 นาที ใน 1 ชั่วโมงแรก และทุกๆ 30 นาที ในชั่วโมงที่ 2 และนำไปเปรียบเทียบกับตัวอาหารมาตรฐาน
ที่มา : POWELL.K.F. THE G.I. FACTOR FOR PEOPLE WITH DIABETES. NSW.AUSTRALIA, 1997
ใยอาหารกับเบาหวาน
ใยอาหาร คือ ผนังเซลล์ของพืช ผัก และผลไม้ที่กินได้แต่ไม่ถูกย่อยในร่างกายมนุษย์ ร่างกายไม่มีน้ำย่อยที่จะย่อยได้ ใยอาหารจะผ่านไปในกระเพาะอาหาร ลำไส้เล็กจนไปถึงลำไส้ใหญ่ จะมีแบคทีเรียบางตัวย่อยใยอาหารบางส่วน และถูกขับออกมาเป็นอุจจาระ ใยอาหารมี 2 ชนิด คือใยอาหารที่ละลายน้ำที่มี ลักษณะเป็นแป้งละลายน้ำ และเป็นเจล, ใยอาหารที่ไม่ละลายน้ำ จะช่วยดูดซับน้ำ และพองตัวขึ้น
ใยอาหารช่วยผู้เป็นเบาหวานได้อย่างไร
- ใยอาหารที่มีลักษณะเป็นเจลจะช่วยเพิ่มความหนืดทำให้การไหลของอาหารจากกระเพาะลำไส้ช้าลง ทำให้อิ่มนาน และไปเคลือบตามผนังลำไส้ มีผลลำไส้การดูดซึมลำไส้กลูโคสไปยังกระแสเลือดช้าลง ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดไม่สูงอย่างรวดเร็ว
- เจลของใยอาหารจะดูดซับน้ำดีที่มีคอเลสเตอรอลเอาไว้ และขับถ่ายออกจากร่างกายกับอุจจาระ ทำให้คอเลสเตอรอลถูกดึงมาใช้ในการสร้างน้ำดีมากขึ้น ช่วยลดระดับคอเลสเตอรอลในเลือด ป้องกันโรคหัวใจ และหลอดเลือดตีบตัน
- ใยอาหารไม่มีพลังงานและไขมันต่ำ จะดูดน้ำทำให้พองตัวเพิ่มปริมาณในกระเพาะอาหารทำให้อิ่มเร็วและนาน ไม่หิวบ่อยช่วยในการลดน้ำหนัก
- ช่วยกระตุ้นการทำงานของลำไส้ ท้องไม่ผูกป้องกันริดสีดวงทวาร และควรดื่มน้ำให้มาก วันละ 1- 2 ลิตร ทำให้อุจจาระอ่อนนุ่ม ขับถ่ายได้ง่ายขึ้น
- ช่วยดูดซับสารพิษ และสารก่อมะเร็งที่ปนเปื้อนมากับอาหารโดยไปลดความเข้มข้นของสารก่อมะเร็ง และเร่งเวลาในการขับถ่ายและลดโอกาสที่เนื้อเยื่อผนังลำไส้ใหญ่สัมผัสกับสารก่อมะเร็งที่มีอยู่ในอาหารน้อยลง และช่วยป้องกันโรคลำไส้โป่งในลำไส้ใหญ่
สารให้รสหวาน
- สารให้รสหวานที่มีพลังงานได้แก่ น้ำตาลทรายให้สารคาร์โบไฮเดรต 5 กรัม พลังงาน 20 กิโลแคลอรีต่อน้ำตาล 1 ช้อนชา น้ำตาลผลไม้เป็นน้ำตาลที่ได้จากผลไม้ ซึ่งร่างกายนำไปใช้ได้โดยไม่จำเป็นต้องใช้อินซูลินในการนำพา สามารถดูดซึมไปเลี้ยงร่างกายได้เลย ถ้ากินมากเกินความต้องการของร่างกายก็จะถูกเปลี่ยนเป็นน้ำตาลกลูโคส และสะสมในรูปของไกลโคเจน
- สารให้รสหวานที่ไม่มีพลังงาน ได้แก่ แซ็กคารินให้ความหวานมากกว่าน้ำตาลทราย 300 เท่า แต่ไม่ให้พลังงาน แอสปาร์แตมเป็นสารให้รสหวานประเภทโปรตีน ซึ่งให้ความหวานมากกว่าน้ำตาล 200 เท่า แอสปาร์แตมไม่ทนความร้อนจัดไม่ควรปรุงกับอาหารบนเตาจะทำให้รสชาติของอาหารเปลี่ยนไป แอซีซัลเฟม โพแทสเซียมให้ความหวานมากกว่าน้ำตาล 200 เท่า มีความคงทนต่อความร้อนจัดใช้ร่วมกับสารให้รสหวานอื่นๆ เพื่อเพิ่มความหวาน
ปัจจุบันสารให้รสหวานทำมาจากหญ้าหวาน มันสำปะหลัง ซึ่งมีทั้งชนิดผง และชนิดน้ำ สะดวกในการใช้ ปรุงอาหารมากขึ้น มีความคงทนต่อความร้อน สารให้รสหวานสามารถใช้ได้โดยไม่มีอันตรายใดๆ (ยกเว้นสารให้รสหวานที่มีพลังงาน) ผู้เป็นเบาหวานควรมีข้อกำหนดในการใช้ไม่ควรยึดติดกับความหวานมากเกินไป
ผู้เป็นเบาหวานกับการกินอาหารนอกบ้าน
- อาหารบุฟเฟต์ : ควรสำรวจอาหารว่ามีอะไรควรกินและควรหลีกเลี่ยง ควรกินสลัดผักสุก หรือผักสดพร้อมน้ำสลัดใส 1 จาน เพื่อเพิ่มใยอาหาร กินข้าว + แป้งตามปริมาณที่ควรได้ต่อวัน หลีกเลี่ยงเนื้อสัตว์ไม่ติดมัน และควรเป็นชนิดอบ ย่าง นึ่ง ตุ่น หลีกเลี่ยงอาหารที่ใส่กะทิ อาหารทอด ขนมหวาน กินผลไม้ ดื่มน้ำเปล่าแทนน้ำหวานหรือเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ ควรกินอาหารทุกอย่างในปริมาณน้อย เพื่อจะได้กินหลากหลายชนิด และควรเรียนรู้ปริมาณและขนาดของรายการอาหารแลกเปลี่ยนให้แม่นยำด้วย
- อาหารโต๊ะจีน : หลีกเลี่ยงอาหารเรียกน้ำย่อย ไก่ตอน หมูหัน เป็ดปักกิ่ง หลีกเลี่ยงหนัง ควรกินแค่เนื้อ ข้าวผัดต่างๆ และอาหารไขมันสูงอื่นๆ ควรกินในปริมาณน้อยอาหารโต๊ะจีนจะมีผงชูรสมาก ไขมันสูง และเค็มจัด ควรพิจารณาเลือกกินให้เหมาะสมควรดื่มชาจีนร้อนๆ แทนน้ำอัดลม ควรเลือกผลไม้แทนขนมหวาน
- อาหารตามสั่ง : ควรเลือกร้านที่สามารถสั่งให้ลดปริมาณเครื่องปรุงรสตามต้องการได้ ไม่ควรสั่งอาหารที่มีไขมันสูง เช่น ก๋วยเตี๋ยวผัดซีอิ๊ว ก๋วยเตี๋ยวราดหน้า ข้าวผัด ผัดไทย ข้าวมันไก่ อาหารชุบแป้งทอด ฯลฯ ควรสั่งมากินไม่เกิน 1 จาน ถ้าปริมาณมากเกินกำหนดควรแบ่งให้คนอื่นกินด้วย หรือห่อกลับบ้านเพื่อกินในมื้อต่อไป
ผู้เป็นเบาหวานกับการเดินทางไกล
- ไม่ควรวิตกกังวลกับการเดินทางไกล
- ควบคุมการกินอาหาร และยาตามปริมาณที่ควรกินทุกมื้อ
- ควรมีอาหารพกพาติดตัวไปทุกครั้ง ในกรณีฉุกเฉินที่ไม่สามารถหาอาหารกินได้ เช่น นมสดจืดชนิดกล่อง ขนมปังกรอบ ผลไม้ เช่น แอปเปิล ส้ม ชมพู่ ฯลฯ
- การเดินทางไปต่างประเทศ ควรแจ้งสายการบินล่วงหน้า 1 สัปดาห์ เพื่อขออาหารสำหรับผู้เป็นเบาหวาน
- ควรระมัดระวังอาหารที่มีการปรุงประกอบที่ผิดไปจากอาหารไทยและอาหารสำเร็จรูปที่ดูไม่สะอาด
- ควรขอคำแนะนำจากแพทย์ในการฉีดอินซูลินถ้าต้องเดินทางไปต่างประเทศที่มีเวลาเหลื่อมกับเวลาของประเทศไทย
เอกสารประกอบการเรียบเรียง :
ศรีสมัย วิบูลยานนท์, กินอย่างไรกับเบาหวาน, ศูนย์เบาหวานศิริราช คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล, วิวัฒนการพิมพ์ กรุงเทพฯ, 2550
ข่าวประชาสัมพันธ์
แพทย์ที่เกี่ยวข้อง